São Sebastião do Caí, Rio Grande do Sul, Brazil

terça-feira, 13 de março de 2012

Hunsricka Wétta wo Faschwunn senn - Palavras em Hunsrickisch que sumiram







Ouça o texto gravado aqui: hea das graveadne chteck do hia:


Hunsricka wétta wo faschwunn senn

Ich senn an enem projekt am schaffe mit dem leera Leonardo Vieira, in dem wo de en ordeneadne bichelche am mache is, fa das ma di chtimmuns chtruktur faschteen kenne so wi se geschrib gebt.
Di órwed, obwohl di fill tsait un gedichte nemmt fon baide saite (main un dem leera sain), is mechtich lustich un was noch meh interessant is, es bringt mea raus woahéede fon de wicklung des tip hunsrickisch chpreche in de gange des ioore, un fon originella wétta wo iwasetst geb senn fon annre, gemena hand brasiliónisisch. Un ich honn das nohre gemérreckt wi ich óngefang honn di formulare se fille, dot wo ich must uf hunsricka daitsch wisse gelóoftne wétta, awa wo mea aus de gedanke gefall senn saine richtiche nóome.
Un das chteck fa mich de meascht impressioneat, wóod fon de fawannschaft, nóome wo mea tóoch tsu tóoch benutse un wo im originéll net so wóore. Un honn das raus gefunn dorrich di Raimunda Fink fon Harmonii - RS, en fróo mit meh wi achtsich ioa, mit en ausnams gehénn, wo ima mea gehollef hott in main tswaifle tsu de wétta wo faloa senn dorrich di tsaite. Gehn ma mohl an di facte:
In de formulare fon dem leera Leonardo, gibt es ene capittel gedreht tsu de fawannschafts relatsione, wo ea froht di nóome in hunsrickisch fom pabai, mamai, wowo, wowo, khenna, engelcha, schwoocha, schwiichafatta, priime un sobrinie.
Es wóod iwa laicht alle kwestione antwotte, woll ma mohl sihn:
Pai- pabai, fatta
mãe - mamai, mudda
marido - mann
esposa - fróo
filho - khennt, sohn
filha - medche
irmão - bruda
irmã - schwesta
avô - de wowo
avó - di wowo
neto - de engelche
neta - di engelche
cunhado - schwoocha
cunhada - schwiicha
sogro - schwiichafatta
sogra - schwiichamutta

...bis do hinn, alles gut! Laicht se antwotte, an de chpits des tsunn. Awa, do senn di wétta komm wo mich widda di wandt gedrickt honn: primo, prima, sobrinho, sobrinha.
Gemena tsait, wenn mea uns in hunsrickisch fa primo/prima referire, sóon mea: de priime/di priime.
Fa sobrinho un sobrinha, fill sóon: maine sobrinie, main sobrinie. Un wenn mea net de term in potuguiesich benutse fa nenne sobrinho um sobrinha, sóon mea: o filho do meu irmão/a filha de minha irmã: main bruda's khennt/main schwesta's medche.
Awa, obwohl ma nutse dieses artifitsióles setsung, senn ich intrigead geb, wall in so en dicht fawannaschaft's relatsion mist es doch ene ekstra term gewe in hunsrickisch.
Gesta hat ich di dankelich oportunited gehat fa noch en mohl mit de wowo Raimunda fatseele do honn ich di tswaifle bekept. Si sóod mea ted sich net meh arrinre wi lang es wead wo di originélle nóome faschwunn senn, oda negst, fon dem hunsrickische chprooch, in preferents fa priime un bruda's kent, un bis, sobrinie.
- Awa wi senn di originélle nóome fa di fawannaschafts relatsione? Honn ich gefrot. Si hot mich do gelénnt:
- Primo is kusin, wo fom francesische cousin kommt. Prima is kusine, fom francesische cousine. Sobrinho gród so wi in daitsch is neffe un sobrinha is nichte.
Mea honn noch en haufe leckiches dings fatseelt iwa de hunsricka daitsch, un das will ich mit de tsait hia foa bringe.
Wi ich hémm komm senn, honn ich tentead das gehénn pusche tsu main khennt'a tsait fa mich arrinre ob ich schon mohl di terme wo di mea foa gebrun hot, geheat het, un unna denna all, denke ich gans schwach an en tante, schwesta maines mamai wo in Escadinie (Feliss RS) gewohnt hot, wo iwa sain khenna gesóod hot si sollte gut mit uns umm gehn wall mea were sain kusincha, ora wi, primos.

TRADUÇÃO:


Palavras do Hunsrickisch que desapareceram

Estou trabalhando num projeto juntamente com o professor Leonardo Vieira, onde ele ordenadamente está formando uma cartilha para se compreender a estrutura vocal do alemão hunsrickisch na forma escrita.
Este trabalho, apesar de tomar muito tempo e dedicação de ambas as partes (minha e do professor), é muito prazeroso e o que é mais interessante, vem me trazendo à tona realidades da transformação do modo de falar hunsrickisch ao longo dos anos, e de palavras originais que foram substituídas por outras, geralmente abrasileiradas. E eu só percebi isto quando comecei a preencher os formulários onde tinha que saber em alemão hunsrickisch palavras muitas vezes corriqueiras, mas que me fugiam da lembrança o seu verdadeiro nome.
E o caso mais impressionante para mim, foi o de relações de parentesco, nomes que usamos no dia-a-dia, mas que originalmente não eram assim. E descobri isto através da Raimunda Fink de Harmonia - RS, senhora octogenária, de uma memória invejável, que sempre me auxiliou nas dúvidas em relação às palavras perdidas no tempo. Vamos aos fatos:
Nos formulários do professor Leonardo, existe um capítulo voltado às relações de parentesco onde pergunta os nomes em hunsrickisch de pai, mãe, avô, avó, filhos, netos, cunhados, sogros, primos e sobrinhos.
Foi muito fácil responder a todas as questões, senão vejamos:
Pai- pabai, fatta
mãe - mamai, mudda
marido - mann
esposa - fróo
filho - khennt, sohn
filha - medche
irmão - bruda
irmã - schwesta
avô - de wowo
avó - di wowo
neto - de engelche
neta - di engelche
cunhado - schwoocha
cunhada - schwiicha
sogro - schwiichafatta
sogra - schwiichamutta

... até aí, tudo bem! Fácil de responder, na ponta da língua. Mas, então vieram os termos que me colocaram contra a parede: primo, prima, sobrinho, sobrinha.
Normalmente, ao nos referirmos em hunsrickisch para primo/prima, falamos: de priime/di priime.
Para sobrinho e sobrinha, muitos falam: maine sobrinie, main sobrinie. E, se não usamos o termo em português para designar sobrinho e sobrinha, falamos: o filho do meu irmão/a filha de minha irmã: main bruda's khennt/main schwesta's medche.
Mas, mesmo usando este artifício, fiquei intrigado, pois em relação de parentesco tão próxima deveria ter existido algum termo específico no hunsrickisch. 
Ontem tive a grata oportunidade de mais uma vez conversar com a vó Raimunda e elucidei as dúvidas. Ela me disse que não sabe há quanto tempo os nomes originais desapareceram ou quase, da língua hunsrickisch, dando preferência para priime e bruda's khennt, ou até, sobrinie.
- Mas como são os termos originais para esta relação de parentesco? - Perguntei. Ela então me ensinou:
- Primo é kusin, que vem do francês cousin. Prima é kusine, do francês cousine. Sobrinho, como no alemão é neffe e sobrinha é nichte.
Conversamos ainda sobre muitas coisas bacanas do alemão hunsrickisch que aos poucos irei postando aqui. 
Quando cheguei em casa, fiquei tentando levar a memória aos meus tempos de criança para tentar lembrar se já havia escutado alguma vez estes termos que ela me passou, e de todos, lembro vagamente de uma tia, irmã de minha mãe que morava em Escadinhas (Feliz RS) dizendo para seus filhos nos tratarem bem porque éramos seus kusincha, ou seja, priminhos.








quinta-feira, 8 de março de 2012

Bissie Gelô: Di Alte Doktre in de Colonii



Ouça esta história gravada aqui: hea das graveadne chteck do hia:


   Di alte doktre in de Colonii

   Fríasch, ausam de grosse chtedta, hot es ima in de colonii ene dokta gib wo fon de chtadt komm is fa di gewêenliche lait fon de colonii unasuuche, un dorrich di sihung des fihlung des krankhéed, di meditsiin foaschraiwe wo di nochmohl kurire ted. Un in denna flichtung, filmohls was getsehlt hot wóod di competens fon dem dockta fa dem kranke sain krankhéede raus finne dôrrich sain fihlunge.
   Un so sinn interessante chtecka foa komm, wi dieses:
Ene alte dokta wo ima in de colonii geschaft hat, hot geménnt sain tsait wead komm fa sich aposentire nooh meh alls fênneftsich ioa doktre.
  Do is enngenómm giebt ene iunge dokta fa ihne ibasetse un des altes doktache hot ea enngelóod fa mit ihnem gehn tsu de hausliche besuuche, fa das dann di lait so langsam sich mit ihnem bekant mache dêere.
   An dem êaschte haus hot en fróo sich beklóod saine móoche têed weh tuhn.            De alte dokta antwort tsu si:
   - Wées du, di haupst sache des krankhéed kann filaicht sinn wall du tsu fill frische fruchte gess host... Weche was tust du net bissie an de kwantited ab némme?
   Wi si aus dem haus wóore, do sóod de iunge:
   - Du hosst noch net mohl di fróo unnasuucht! Hosst khéen hand an si gefóo!     Hosst si noch net mohl es héts gehead kloppe un fill wênicha ihnem saine blud druck gemesst... wi bist du an de resultód ihnes krankhéed so fiks komm?
  - Och, es het werklich net raus geschprung si unnasuuche... Hosst du gemérrekt das ich de chtetoskopio uf de bodem falle gelloss honn? 
    - Ia! - Sóod de iunge dokta. De alte chpricht waita:
   - Wi ich mich gebikt honn fa ea se uff raffe, honn ich gemérrekt das do so en halleb dutsend mange scheele, so halwa grihn in dem lixus éema, una sain bed drinn wóore. Das wóod en sinn das dieses saine paine gebrun honn. Grihne mange sinn schweia fa de móoche. ...In dem nêegste besuuch, bist du foa geschrib fa de eksóome.
   - Hum! Wi Schlau! Ich wet doch dain techniss baiholle.
   In dem negste haus, honn se en haufe minuten faphasst am chpreche mit en iung fróo. Si wóod sich am beklóowe fon en mechtich grohs ausnutsung:
  - Ich fihle mich gans ohne kraft, ausgenutst, so wi ich het mich tsu fill fa mach an de óorwed di letste tóoche...
De iunge dokta hot do ihnem gesóod:
  - Du hosst filaicht tsu fill fon dea fa di khérrich geb... Wenn du di aktivited niedre tust, filaicht grihst du di energi nommo tsurrick.
  So wi si das haus geloss honn, doh hot de alte dokta fa de iunge gesóod:
  - Saine diagnosis hot mich iwarrascht... Wi bist du an de resultóod komm das di fróo sich mit kherwa un sêel in khérricha órwede chteche ted?
   - Ich senn dain selwich teknisch nôo gang: honn de chtetoskopio ronna falle geloss un, wi ich mich gebikt honn fa ea se uff raffe, honn ich de phóoda unna dem bed gesihn laie!!!!

TRADUÇÃO

   Os médicos antigos da colônia
   Antigamente, fora os grandes centros, existia na colônia sempre aquele médico que vinha da cidade para consultar as pessoas simples do interior, e através do diagnóstico dos sintomas receitar os medicamentos que novamente as curassem. E nesta artimanha, muitas vezes o que mais contava era a competência do médico em interpretar a doença do paciente através dos sintomas.
   E assim, histórias interessantes aconteciam, como esta:
  Um velho doutor que sempre trabalhara no meio rural, achou que tinha chegado a hora de se aposentar depois de ter exercido medicina mais de cinquenta anos !
   Foi encarregado um jovem médico para substituí-lo e o médico velhinho o convidou para que o acompanhasse nas visitas domiciliares, para que as pessoas se habituassem a ele progressivamente.
Na primeira casa uma mulher queixou-se que lhe doía muito o estômago. O velho doutor respondeu-lhe:
   - Sabe, a causa provável é que você abusou das frutas frescas... Por que não reduz a quantidade que consome?
    Quando saíram da casa o jovem disse:
   - O senhor nem sequer examinou aquela mulher! Não colocou um dedo nela! Nem sequer ouviu seus batimentos cardíacos e mediu sua pressão... Como conseguiu chegar ao diagnóstico assim tão rápido?
  - Oh, nem valia a pena examiná-la.... Você notou que eu deixei cair o estetoscópio no chão? 
   - Sim! - Disse o jovem. O velho continou a falar:
   - Quando me baixei para apanhá-lo, notei que havia meia dúzia de cascas de mangas, um pouco verdes, no balde do lixo. É provável que isso lhe provoque as dores. Mangas verdes são pesadas para o estômago.
Na próxima visita você se encarrega do exame.
   - Humm! Que esperteza ! Vou tentar empregar essa técnica.
Na casa seguinte, eles passam vários minutos a falar com uma mulher ainda jovem. Ela queixava-se de uma grande fadiga:
  - Eu sinto-me completamente sem forças, exaurida, como quem tivesse trabalhado demais por estes dias... 
   O jovem doutor disse-lhe então:
  - Você deu provavelmente muito de si para a igreja... Se reduzir essa atividade, talvez recupere um pouco da sua energia.
Assim que deixaram aquela casa, o velho doutor disse para o novo :
   - O seu diagnóstico surpreendeu-me... Como é que chegou à conclusão que aquela mulher se dava de corpo e alma aos trabalhos religiosos?
   - Eu segui a mesma técnica que vocÊ aplicou: deixei cair o meu estetoscópio e, quando me baixei para o apanhar, vi o padre debaixo da cama...!!!

terça-feira, 6 de março de 2012

Bissie Gelô: Khenna sóon alla dings numa ains

BISSIE GELÔ



KHENNA SÓON ALLA DINGS NUMA AINS


                    créditos da imagem: http://www.minhaescolainfantil.com.br/contato-minha-escola.php


Ouça esta história gravada aqui: hea das graveadne chteck do hia:
                 


Wea kléne khenna de hémm hot wées gans genau das so wi di es máilche uf mache fa was sóon, dan kimt chon was interessantes raus. Un ima is was debái wo ene lache macht.
Gemena tsáit is es so, wall di khenna autentisch un natêalich sin, un so is es net schlimm etwas sóon wo fa uns kent schweia raus komme; filáicht ted ma sich driwa schehme.
Mit dem tittel: Khenna Sóon Alla Dings! - wolle mea so dan un wan khenna's chteka fatsêle. Es sin chteka wo ma gehead hon oda gelêest hon, un fill sin wérklich woa passiad.
Es êaschte chtek is fon em Paulche wo bái'm dokta sich am unasuuche wó. De wód so chteka secs ioa alt. Do hon se de dokta aus em tsima geruf, un in denna tsáit hot es Paulche aproveitiad un ene ganse kaste bombons wo de dokta geschenkt grid hat óngebiss. Wi de dokta tsurrik komm is un hot dem guriche sain frechhéde gesihn, do horra gefrod:
- Nach, was is das fa órwed, Paulche?
- Ái ich hon se all óngeschmekt fa sihn ob se all di sêlwig kwalited hon, dokta!

**********
Es nêgste is iwa es klen medche Ester. All wo ihnes etwas gefrod hon, sin mit en hallebmêhsich antwort abgekeppt gieb. Do, fa mit ihnes hetse, hon ich gefrod:
- Ester, was is Hoffnung?
Das klen medche hot bissie gedenkt, awa gláich hat es di antwort samma gesetst:
- Hoffnung is en chtekche fon uns wo ma sicha wisse das es richtig giebt!

**********
Es dritte chtekche is iwa de klene Barnard wo iwa mêchtich bang hot fon hunt. Wi ea en nenche wód, issa mô gebiss gieb fon so en guaibekche un biss háit horra noch net di curój tsurrik grid.
Wi sie ans mea bái de wowo ferien mache sin, do muste se dem wowo saine hunt ón holle. Awa de klene Barnard wó noch net gans de hémm mit dem grosse hunt. Do hot de wowo gefrôd:
- Nach, Barnard, du braust khéne bang hon fon dem hunt, wall de macht nics fa niemand. Mea tun ea bissie chtráichle, tsód mache fa de unsre fróind giebe. Was ménnst du do driwa?
- Ái ich honn ima, ima liiwa di pelussne huntcha! - Antwort ea un do is'a fort geschprung.

**********
Es klen Munikche hot sáin áichne idee iwa di résenfart. Es ment es gebt fia sotte sisteme wo uns fon énem plats tsum anre fire. Wassfa es sinn? Ái: autos, luftchiffa, êngelcha un dróome!

**********
De Fabian wó en pubche so chlau, das es chlimm is iemand giebe wo so is wi de. Wi do saine gebuats tóh wó, hon di onkle gemént es weat net chlim es guriche dumm mache. Do sin se bái ea kom mit lêere hende un sóore:
- Guk mo, Fabian, es chen chpill ding wo ich dea gebrun hon!
Es guriche mit sain natêalichkhéd un chlauichkhéd, antwort:
- Oba! Guk mo pábai! De onkel Lineu hot mea es únnsihnlich chpill ding gebrun!

**********
Fa se chliese, is es Lisbetche fon de chuhl kom un sód fawúnnad fa saine fatta:
- Ich hat geménnt ich weat dain medche, awa háit hon ich in de chuhl gellént mea kêemte fon de macake. Host du chon do driwa nôo gedenkt, pabai?

TRADUÇÃO:

Crianças dizem cada coisa número um

Quem tem filhos pequenos em casa sabe exatamente que quando eles abrem suas boquinhas para dizer algo, sai algo interessante. E sempre acompanha algo que faz a gente rir.
Geralmente é assim porque as crianças são autênticas e naturais e assim não é difícil dizerem algo que para nós seria difícil de externar; talvez nos envergonharíamos a respeito.
Com este título: Crianças dizem cada coisa! - queremos de vez em quando contar histórias infantis. São histórias que se ouviu ou leu e muitas realmente aconteceram.
A primeira história é sobre o Paulinho que estava sendo consultado no médico. Ele tinha em torno de seis anos. Então chamaram o médico para fora do quarto e neste meio tempo o Paulinho aproveitou e deu uma mordida em todos os bombons que estavam numa caixa, presente que o médico ganhara. Quando o doutor retornou e viu a arte do garotinho, perguntou:
- Ué, que trabalho é este, Paulinho?
- É que eu experimentei todos eles  para ver se tinham todos a mesma qualidade, doutor!

**************
A próxima é sobre a pequena garotinha Ester. Todos que a perguntavam algo recebiam meias respostas. Então, para eu incitá-la perguntei:
- Ester, o que é esperança?
A garotinha pensou um pouco, mas logo ela havia formulado a resposta:
- Esperança é um pedacinho de nós do qual temos certeza de que vai acontecer.

**************
A terceira historinha é sobre o pequeno Barnard que sempre tinha muito medo de cachorros. Quando era bebê, ele foi mordido por um vira-latinha e até hoje ele não recuperou a coragem em relação a cachorros.
Quando eles chegaram na praia para fazer férias com o avô, tiveram que aceitar seu cachorro. Mas, o pequeno Barnard não se sentia a vontade com aquele cão enorme. Então o avô perguntou:
- Ora, Barnard, tu não precisas ter medo deste cachorro porque ele não faz nada para ninguém. Vamos acariciá-lo um pouco, afagar para ele virar nosso amigo. O que tu achas?
- É que eu prefiro muito, muito mais os cachorrinhos de pelúcia.

**************
A pequena Munique tem sua própria idéia sobre meios de locomoção: ela acha que existem quatro meios que nos levam de um lugar para outro: carros, aviões, anjos e sonhos!

**************
O Fabian era um garotinho tão inteligente, que fica difícil existir alguém como ele. Quando estava de aniversário, os tios acharam que não era difícil bobear o garotinho. Então chegaram a ele de mãos abanando, dizendo:
- Olha só, Fabian, o belo brinquedo que eu te trouxe!
O garotinho,  com sua natural sabedoria respondeu:
- Oba! Olha só papai! O tio Lineu me trouxe um brinquedo invisível!

**************
Para encerrar, a Elisinha voltou da escola e disse impressionada para seu pai:
- Eu achava que era tua filha, mas hoje aprendi na escola que descendemos dos macacos. Você já pensou a este respeito, pai?

segunda-feira, 27 de fevereiro de 2012

Bissie Gelô: Mustarraida Chteckka Numa Eins


Ouça esta história gravada aqui: hea das graveadne chteck do hia:




                 FOTO EXTRAÍDA DO BLOG: http://historiasvalecai.blogspot.com/2009/08/caixeiro-viajante.html

Mustarraida chteckka numma eins.

Di mustarraida wóore friasch gród so gut bekant wi haitsestóohe de novelas atoren bekant sin. Es wóore di énsiche wo in alla ecke sinn un di naichkhéde bai gebrun honn. Fon allem is dan gehandelt geb: fon dem medche sain easch unnathalie bis dem phóda saine mess wain.
Di sinn dann tswói oda drai mohl im ioa in de coloni romm geschlich, un honn fon sain dings do romm enngebrennt. Un wenn si gut chpreche konnte dann sin si ima etwas loss gib.
Un do sin fill chteckka foa komm, das mea so dann und wann ene chteckkche fatseele wolle ekstra fa se tsaiche wi das wóod in denna tsaite.
Ene fon de chplíinsichste mustarraida wóod de Albert Wiedermann. Wenn ma sich so de nóome foa hillt, betait es gónics wall niemand de so dorrich saine richtiche nóome gekennt hot. Awa wenn ma do chpricht iwa de Ciclop, dan tuhn fill sich dróon arrinre.
Ciclop wóod ene importante mustarraida un de hot unsa gans coloni gekennt. De falsche nóome Ciclop hot ea sellwa sich geb in de geschribtne chteckka wall ea nohre en au hat.
Es annre wóod en glósne au. 
Fa aich se arrinre, ciclop wóod ene boges wo nohre en au tswischem dem chtenn hat, un wóod ausnams grohs, so ene gigant.
De mustarraida Ciclop hot dann ima sain geschichte in gedichte fatseelt. Es wóod ima interessant leese wi di chpessia in gedichte gekrinnt gib sin.
Wenn de musstarraida dann anunciead hat de ted drai tóoh' in dem plats, in dem Libbo sain pension blaiwe, sin di lait dann fom waitem komm fa mit ihnem se gescheftle. 
Fonn alles is dann gehandelt geb, fon de charrute bis di fainste reck.
In de geschefta wóod das hinnawetsichkhéd grohs, wall de mustarraida wust das ea ted  lang nimmi dort hinn tsurrick komme.  
Ciclop is ni léen gerréest. Hat ima so ene dumme bapsack bai sich un mitsamma honn se di lait dumm gemacht. Wass'ie de génnst gemacht honn wóod mit dem Ciclop sain au un saine chappe wettunge mache. In denna tsaite ene chappe honn wóod chon etwas grohsses, awa en glósnes au honn, das hot niemand gekennt. So, hot de hillfa dann anunciead:
 - Ciclop is so ene ausnams mann, das ea phakct se pháife un se esse di sêlwich tsait.
Do honn fill lait gewett es weat unnmêchlich, un es gelt is gewensellt. Dann tsiet de Ciclop di chappe raus unne un uwe in dem maul un feng ón mit dem chappe in de henn so was se baisse. Un, natealich, pháift debai.
Demnô seed dann de hillfa:
 - Ciclop baist iets sain aichnes au, ohne di chappe aus em maul raus holle.
Wett dann fill gelt gewett. Sôwas  weat doch unnmêchlich. Ciclop hot dann gans natêalich sain glósnes au raus geholl un in es maul gechtopt un ontilch fabess. Un di honn sich fackickellt un fallacht un di lait honn das sich so grohsauich óngeckukt. Wonêe het ma mo sôwas gesihn, ene mann noch net allt un schon halleb artifitsiól in dem kherwa? Es gelt wóod awa schon faloa.
Ôwens, in dem tsimma hon di tswói sich dann satt gellacht iwa sain dummhéede. Awa, honn se abgemacht, di dêere de annre tóoch es dienstmeche Maria mechtich faschreckke mache.
Maria, das wóod als es bild fon was en fanênneftich hausfróo weat. Di hat schon siebtsen ioa in dem Libbo sain pension geschaft, alles ima sauwa geloss, gut geloss un gut esse de lait prepariad.   
Móinds frii, is ea ufgeschtii un tsu de khich gang fa sich se wesche. Fríasch wóod das comum di fremde sich in de pensionen in de khiche wesche. Wi de Ciclop dann dort hinn komm is, wóod di Maria schon de káfi am preparire, un alles hot no dem gute gerroch getsô. Do sóora:
- Bitte, bring mea das wasch wasa!
Schritt no schritt glaich, hat ea das wasa in a chissel prepariat gehat.
De eascht hot de Ciclop dan sain chappe raus geholl un mo' ontlich gewesch. Si hot schonn fragrêhssatne aue gemach is awa debai geblib. Ea hot dann di chappe tsurrick getun, so bissie gephíffelt un es linkes potselónes au raus geholl fa es sauwa se   mache. Maria hot noch grehssre aue geriss. Ciclop hot alles fon em eck fon sain ganses au beôbacht, do sóora:
 - Maria, brauchtst dich net se impressionire mit was do ich gemacht honn. Das is comun un fill lait wi ich mache es so.
- Das khenne nua mustarraida sinn. - Sóod si. Ciclop hot dann waita gehetst:
- Es is émfach nicht anischta: fa ene musikant sinn, mus de khunne wisse émfach ene instrument chpille. Fa ene mustarraida sinn, mus de khunne wehnslich wisse di auge raus holle fa si fon dem chtaub abputse. Es mus so sinn, wall wenn net bringe mea ni de ganse chtaub wo ma in de chtrosse ufraffe do romm raus. 
Maria hot gefroht:
- Ia, wi hillt ma di augen raus?
- Das is laicht. - Antwort ea. Dann drickt ea wi ea es rechtes au am raus holle weat awa was in di chissel geflô is, wóod nommo es sêlwige linkes au. Do hot ea so bisse gewescht un es nommo tsurrick geschtopt. Maria wóod waiss fon unnglaubichkhéed.
Ciclop wusst nimmi was mache fa sain chpottung un sai lachung festhalle.
Do frood si:
- Wi hosst du das gemach? ...Un wi phakst du waita sihn mit tswói potselóne auge?
Ciclop antwort:
- Es is laich! Das is teknologii!
Maria wusst nimmi was sóon. Un, eb si sain maul uf gemacht hot, hot de Ciclop gefrohd: 
- Bringst du net das artifitsióla dings an dem khérwa ab?
- Nê! - Sóod si. - Ich bin en tsóod fróo, net ene mustarraida!
Do sóod de Ciclop:
- Wenn's du willst, tsaich ich dea óoch main nóos wo óoch artifitsiól is. Will'st du mohl sihn? Is nohre si do abschrauwe....
- Nê, nê! - Sóod si, hot se geschróid. Un, is fiks fott geschbrung, wait fott, das niemand meh se gesihn hot. Do is di so impressionead gib do de mit, das bis hait de Libbo noch net si gefunn hot, so wait is si ausgerriss. 

TRADUÇÃO:


Histórias de mascates número um.

Os mascates antigamente eram tão conhecidos como hoje em dia são os atores de novelas. Eram os únicos que iam a todos os cantos e traziam suas novidades. Negociavam de tudo: desde o primeiro sutiã da adolescente até o vinho de missa do padre.
Eles então apareciam de duas a três vezes no ano na colônia e empurravam seus bagulhos. E quando tinham lábia, eles conseguiam vender algo.
E assim aconteceram muitos casos, tanto que  de vez em quando vamos contar sobre este assunte, especialmente para mostrar como era naqueles tempos.
Um dos maiores mascates sacanas era  o Albert Wiedermann. Se a gente só toma o nome não se dá contoa porque seu verdadeiro nome não representava nada porque ninguém o conhecia. Mas quando se fala de Ciclop, muitos se lembram dele. Ciclop era um importante mascate e toda a colônia o conhecia. O apelido Ciclop ele mesmo se deu em seus relatos porque ele só tinha um olho.
O outro era um olho de vidro.
Para lembrarem, Ciclope era um monstro que só tinha um olho no meio da testa e era um gigante.
O mascate Ciclop contava então suas histórias em versos. Sempre era interessante ver como ele criava suas piadas em versos.
Quando então o mascate anunciava que ficaria três dias na cidade, na pensão do Libbo, as pessoas vinham de longe para negociarem com ele.
De tudo era então negociado, desde charutos até os vestidos mais finos.
Nos negócios as camangas eram grandes porque o mascate sabia que tão cedo não voltaria até lá.
Ciclop nunca viajava sozinho. Sempre tinha um ameba burro consigo e juntos enganavam as pessoas. O que mais apreciavam fazer eram apostas com o olho de vidro e a dupla dentadura de Ciclop. Naquela época, ter uma dentadura já era uma grandiosidade, mas ter um olho de vidro, isto ninguém conhecia. Então o ajudante anunciava:
 - Ciclop é um homem tão formidável, que ele consegue assobiar e comer ao mesmo tempo.
Então muitas pessoas apostavam por ser impossível e a grana rolava. Então o Ciclop arrancava as dentaduras da boca, embaixo e em cima e com elas na mão, começava a mordiscar algo com a dentadura. E, naturalmente, assobiava junto.
Depois, o ajudante diz:
 - Ciclop agora vai morder seu próprio olho, sem tirar a dentadura da boca.
É apostando então um monte de grana. Algo assim seria impossível. Ciclop então tirava naturalmente seu olho de vidro, enfiava na boca e mordia com vontade. E eles gargalhavam e se riam, e as pessoas os observavam com olhos arregalados. Onde já se viu algo assim, um homem ainda não velho e já com o corpo meio artificial? Mas o dinheiro (das apostas) já estava perdido.
De noite, no quarto, os dois então riam até não poder mais de suas bobagens. Mas, combinaram que no dia seguinte dariam um grande susto à empregada Maria.
Maria era o retrato de uma verdadeira dona-de-casa. Ela já trabalhava há dezessete anos na pensão do Libbo, deixando tudo sempre limpo, em perfeito estado e fazia a comida para as pessoas.
De manhã cedo ele levantou e foi à cozinha para se lavar. Antigamente era comum os estranhos se lavarem nas cozinhas das pensões. Quando o Ciclop chegou lá, Maria já estava preparando o café e tudo estava envolvido com o gostoso aroma. Então ele disse:
 - Por favor, traga-me água para me lavar!
Em rápidas passadas ele tinha a bacia com a água preparada.
Primeiro, Ciclop tirou suas dentaduras e as lavou freneticamente. Ela já ficou impressionada, mas ficou junto dele. Ele devolveu as dentaduras, assobiava um pouco, e tirou o olho de vidro esquerdo para limpar. Maria fazia uma expressão ainda mais impressionada. Ciclop, observando tudo com o canto do olho, disse:
 - Maria, não precisa se impressionar com o que eu fiz. Isto é comum e muitas pessoas também o fazem.
 - Isto só podem ser mascates. - Disse ela. Ciclop continou incitando:
 - Simplesmente não é diferente: para ser um músico, o cara deve saber tocar um instrumento. Para ser um mascate, o cara deve ao menos saber tirar os olhos para limpá-los da poeira. Deve ser feito assim, porque senão não conseguimos tirar toda a poiera que juntamos nas estradas.
Maria perguntou:
 - Sim, mas como se tira os olhos:
 - Isto é fácil. - Respondeu ele. Então ele apertou de um jeito que parecia que estava expremendo o olho direito, mas o que voou para a bacia novamente era o olho esquerdo. Então ele o lavou e devolveu. Maria estava branca de tão impressionada.
Ciclop não sabia mais o que fazer para disfarçar a troça e as gargalhadas.
Então ela perguntou:
 - Como fizeste isto? ...E como consegue continuar enxergando com dois olhos de vidro?
Ciclop respondeu:
 - É fácil! Isto é tecnologia!
Maria não sabia mais o que dizer. E, antes que abrisse a boca, o Ciclop perguntou:
 - Tu não consegues arrancar as coisas artificiais do teu corpo?
 - Não! - Disse ela. Eu sou uma senhora delicada, não um mascate!
Então o Ciclop disse:
 - Se quiser, tambe´m te mostro meu nariz que também é artificial. Quer ver? É só desatarraxar...
 - Não, não! - Disse ela, gritando. E, saiu correndo, longe, que ninguém mais a viu. Ela ficou tão impressionada com isto, que até hoje o Libbo ainda não a achou, para tão longe ela fugiu.

sexta-feira, 24 de fevereiro de 2012

De Hunsrückisch in maine Schtad - Katia Fernanda Gauer

Noch ene blog met en tekst in hunsrickische daitsch.
Liebe leesa un leeseringe, ich schaue aich foa noch en person wo ene tekst geschrib hot in hunsrickische daitsch in sainem blog Filosofando sobre a vida - doce feito pimenta.  Saine nóome is Katia Fernanda Gauer un de tekst ist dorrich geschrib geb do unne, gródso wi sain traduktsion gemacht fon mea. Blaibt frai fa comentire.
Pio Rambo


TRADUÇÃO: 


Mais um blog com um texto em alemão Hunsrickisch.
Prezados leitores e leitoras, apresento mais uma pessoa que escreveu um texto em alemão hunsrickisch em seu blog Filosofando sobre a vida - doce feito pimenta.  Seu nome é Katia Fernanda Gauer e o texto está transcrito abaixo, bem como a tradução feita por mim. Sintam-se livres para comentar.
Pio Rambo











De hunsrückisch ind maine schtad (Cerro Largo) 
- Unsra deustche is richtich?
Katia Fernanda Gauer     10/02/2011                        


In di weld sin wiel lait und di sin wiel anichta ind saine cultura ind och ind saine schprech.
Dohia in Cerro Largo, das lait tun portuguesich und deutsche fatzela, awa mia son ima as das net di “richtich” deustche is. Fawas is de net richtich? De is ya!
Khand dia tenga anichta, und das is cans normal. Ich honn och schon anichta gueteng, fa mich plos di deutsche fon di Deutscheland wo di richtich. Awa tan hot mich ain lerin guefrot: Tuma sich net fachten? Und honich yo guesod, und tan hot di guesot: Wen mia sich fachten fawas is di net richtich?
Das hot wiel aus guemach in maine schul und in maine leben. Wi ich me joha wod, hanich mich guechem deustche fatzela ora wi maine mama in di schtad fatzel. Und hait sinich fro as ich di deustche guelenl.
Dzei línguas veza is wiel gud fa noch em andra lena, und di deustche fun hia und de hunsrückisch veza tud och wiel ausmach fa di andra deustche fachten und lena.
Un tan? Was tud dia mena? Is unsra deutsche richtich ora net? Ven dia teng ietz ya, tud tas fa di andra son un fa aira joa und kina unsra língua lena.


TRADUÇÃO:


O Hunsrickisch em minha cidade (Cerro Largo)
- E correto nosso alemão?


No mundo existem muitas pessoas e elas são bem diferentes em sua cultura e também em suas línguas.
Aqui em Cerro Largo, as pessoas conversam em português e alemão, mas nós sempre dizemos que este não é o alemão 'correto'. Ele é, sim! Vocês podem pensar diferente, mas é bem normal. Eu também já pensava diferente, para mim só as pessoas da Alemanha eram corretas (na língua). Mas então, uma professora perguntou: Não nos entendemos? E eu disse que sim, e então ela falou: Se nós nos entendemos, por que ele não é correto?
Isto foi muito importante para mim em minha escola e em minha vida. Quando eu era mais velha, fui contra conversar em alemão, ou como minha mãe conversa na cidade. E hoje estou feliz por ter aprendido alemão.
Saber duas línguas é muito bom para aprender mais outras, e saber o alemão hunsrickisch daqui faz muita diferença para compreender os (outros) alemães e aprender (este alemão).
E então? O que vocês acham? Nosso alemão é correto ou não?
Se vocês pensam agora, sim, digam para os outros e (para seus anos) e ensinar nossa língua aos filhos.